Sunday يکشنبه, روز خورشيد

مقدمه: کسانی که به این بخش آشنا هستند می‌توانند از آن صرف نظر کنند.

آیین زرتشت (هزاره اول پیش از میلاد)

آیین زرتشت یکی از کهن‌ترین ادیان یکتاپرست جهان است و دستکم از قرن ششم پیش از میلاد (دوران هخامنشیان, ۱۲۰۰ سال قبل از اسلام) دین رسمی امپراتوری‌های ایران بود.

• تأثیر ان بر ادیان ابراهیمی: مفاهیمی مانند بهشت و دوزخ، فرشتگان، ظهور منجی و روز رستاخیز از طریق آیین زرتشت و کپى ان در ادیان ابراهیمی (مانند مسيحي و اسلام) و فلسفه یونان وارد شد
• ارتباط با غرب: در دوران هخامنشی و اشکانی، این آیین به واسطه نفوذ سیاسی ایران در آسیای صغیر (ترکیه امروزی) به مجاورت دنیای یونانی رسید.

آیین زرتشت، یک ساختار اجتماعی سخت‌گیرانه و موروثی بود که بر اساس تقسیم کار و جایگاه اجتماعی شکل گرفته بود.

اگرچه زرتشت در آموزه‌های اصلی خود بر برابری و انتخاب آزاد حرف ميزد ولى شبيه حکومت آخوندى خودمان و صد پله بدتر بود.
روحانیون در بالاترین طبقه مسئول آتشکده‌ها و امور دینی و داراى قدرت سیاسی بودند (رهبر دینی موروثی بود). مثل الان حوزها
طبقه بعدی نظامیان زیر نظر طبقه موبدان. مثل سپاه پاسداران
طبقه بعدی تولیدکنندگان غذا و طبقه زمین‌دار.
طبقه کارگران و سازندگان. عوام

هیچکس و يا اینکه فرزندش نمی‌توانست از طبقه خود به طبقه بالاتر برود و این ساختار اجتماعی سخت‌گیرانه عامل اصلی نارضایتی اجتماعی در پایان دوران ساسانی و منجر به ظهور آیین‌های جدید مانند مزدکیان شد.

کیش مهر ( خورشید ایرانی) و يا میترائیسم (رومی):  (قرن اول تا چهارم میلادی)

کیش مهر ریشه در ایران باستان و آیین‌های آریایی دارد و مرتبط با خورشید است و در اوستا و وداها در کنار مزدیسنا وجود داشته است. سربازان رومی که در مرزهای ایران با اشکانیان می‌جنگیدند، با کیش مهر آشنا شدند و آن را به قلب اروپا راه آوردند.  میترائیسم  برداشت غربی و یونانی از آیین مهر است.

میترائیسم در روم بیشتر آیین نظامیان، سربازان و طبقه اشراف بود.
مهرپرستان ایرانی اغلب در فضاهای باز یا معابد عبادت می‌کردند، در حالی که رومیان در غارهای دست‌ساز یا مکان‌های زیرزمینی به صورت پنهانی برگزار می‌کردند.
میتراییسم جدی‌ترین رقیب برای مسیحیت نوظهور بود. بسیاری از سنت‌های آن (مانند بزرگداشت ۲۵ دسامبر به عنوان زمان تولد خورشید شکست‌ناپذیر) بعدها در مسیحیت جذب شد.

آیین مانی (۲۱۶-۲۷۴ میلادی پیامبر ایرانی)

مانی یک شخصیت و بنیان‌گذار دين در زمان ساسانیان (قرن سوم میلادی) است. او با آیین خود ميخواست تمام ادیان پیشین (زرتشتی، بودایی و مسیحی) را تکمیل کند.

مانی معتقد بود جهان ترکیبی از دو قلمرو کاملاً مجزای نور (روح) و ظلمت (ماده) است.

مزدکیان (قرن پنجم/ششم میلادی)

مزدک (قرن پنجم/ششم میلادی) یک شخصیت و رهبر یک جنبش دینی و اجتماعیِ متأثر از مزدیسنا (آیین زرتشت) بود که در زمان ساسانیان ظهور کرد. این آیین، که به «مزدکیه» معروف شد، با رویکردی شبه‌سوسیالیستی بر پایه زهد، مساوات‌خواهی، توزیع برابر ثروت و زنان برای اصلاح جامعه شکل گرفت.

جنبش اجتماعی-مذهبی:
برخلاف زرتشتی‌گری رسمی که با طبقات اجتماعی سازگار بود، مزدک‌گرایی جنبشی علیه تمرکز ثروت و امتیازات طبقاتی ساسانیان بود.

باورهای اصلی:

• مساوات (کمونیسم اولیه): معتقد به توزیع برابر ثروت، اموال و کاهش شکاف طبقاتی بود.
• زهد و ریاضت: پیروان مزدک لباس‌های خشن می‌پوشیدند، گوشت نمی‌خوردند و زندگی زاهدانه‌ای داشتند.
• صلح و نفی خشونت: مزدک ذبح حیوانات و جنگ را منع می‌کرد تا صلح و صفا برقرار شود.

این آیین که در زمان قباد اول قدرت گرفته بود، نهایتاً توسط پول دارها و مفت خورها و خسرو انوشیروان به شدت سرکوب شد.

چرا يکشنبه در زبان المانى و انگليسى Sonntag,  Sunday روز خورشيد ناميده ميشود:

میراث بابلی (هفته سیاره‌ای)

مدت‌ها پیش اخترشناسان در بین‌النهرین هفت روز هفته را به هفت جرم آسمانی متحرک مى شناختند و خورشید در اولين جایگاه ان قرار داشت.

1. خورشید
2. ماه
3. عطارد
4. زهره
5. مریخ
6. مشتری
7. زحل

بابلی‌ها هر روز هفته را به یکی از این اجرام آسمانی اختصاص می‌دادند:

یکشنبه: خورشید
دوشنبه: ماه
سه‌شنبه: مریخ
چهارشنبه: عطارد
پنجشنبه: مشتری
جمعه: زهره
شنبه: زحل

در قرن‌های دوم و سوم میلادی، از آنجایی که بسیاری از سربازان رومی پرستشگر میترا بودند، این قدردانی از روز خورشيد (یکشنبه) را در سراسر امپراتوری گسترش دادند.
یکشنبه در ایین مهر روز جشن گرفتن نوری بود که تاریکی را فتح می‌کند.

خلاصه: 

نام: از کیش مهر و نجوم باستان (هفته سیاره‌ای) سرچشمه می‌گیرد و یکشنبه در کیش مهر ( خورشید ایرانی) مقدس‌ترین روز هفته بود.

اين نام در آلمانی و انگلیسی حفظ شده در اسپانیایی آنرا Domingo و در فرانسوی، Dimanche می‌نامند – هر دو از دومینوس (خداوند) گرفته شده‌اند.