فجایع تاریخی اصفهان

نگاهى به مهمترين فجایعى که در طول تاریخ بر اصفهان گذشته

کشتار سلطان محمود غزنوی در اصفهان (۴۲۰ ه‍.ق / ۱۰۲۹ میلادی)
سلطان محمود غزنوی، دیوانه اى که با سربازان مزدور خودش بمراتب به هند حمله کردند و معابد انها را غارت کردند و همون بلای را سر هند اورد که مغول ها ۲۰۰ سال بعد بر سر ايران اوردند.
به او می‌گفتند “سلطان القضات” یعنی ادمى که با سربازان دیوانش به خاطر اسلام و دین جهاد می‌کنه.
محمود غزنوی به بهانه سرکوب خاندان “آل بویه” که شیعه بودند (مردم اصفهان ظاهراً شيعه بودند) و تحت فرمان خلیفه عباسی نبودند، به اصفهان تاخت.
پس از فتح شهر، لشکریان او دست به غارت زدند. اما فاجعه اصلی زمانی رخ داد که مردم اصفهان علیه حاکم منصوب محمود شورش کردند و سلطان محمود با بی‌رحمی تمام دستور قتل‌عام مردم را صادر کرد. در این واقعه، هزاران نفر از مردم شهر کشته شدند و در ضمن کتابخانه عظیم اصفهان را هم به آتش کشید. این واقعه به عنوان یکی از نقاط تاریک تاریخ غزنویان ثبت شده است.

حدود ۲۰۰ سال بعد. توجه کنيد که مردم اصفهان ديگه شيعه نبودند

حمله مغول‌ها و فتنه مذهبی (۶۳۳ ه‍.ق / ۱۲۳۶ میلادی)
در این دوره، اصفهان درگیر اختلافات شدید میان دو فرقه شافعی و حنفی بود.
در نهایت به دلیل اختلافات مذهبی شدید بین شافعی‌ها و حنفی‌ها، شهر از درون تضعیف شده بود.
شافعی‌ها با مغول ها قرار گذاشتند که دروازه‌های شهر را به روی ایشان بگشایند، به شرط آنکه پس از ورود به شهر حنفی‌ها را قتل‌عام کنند.
شهر مورد حمله سپاه مغول واقع شد و مغول پس از ورود به شهر از شافعی و حنفی همه را به‌طور متساوی قتل‌عام کردند و شهر را ویران ساختند.
شاعر و قصیده‌ سرای بزرگ اصفهان کمال اسماعیل که دو سال بعد به دست مغولان به قتل رسید,  به چشم خویش قتل‌عام مغول را به سال ۶۳۳ هجری قمری در اصفهان دید و در آن باب چنین گفت:

کس نیست که تا بر وطن خود گرید بر حالِ تباهِ مردمِ بد گرید
دی بر سر مرده‌ای دوصد شیون بود امروز یکی نیست که بر صد گرید

حدود ۱۵۰سال بعد. مردم اصفهان پیرو مذهب شافعی و حنبلی بودند.

قتل‌عام تیمور لنگ (۷۸۹ ه‍.ق / ۱۳۸۷ میلادی)
تیمور این خونخوار لنگ که لشکرکشی کرد امد و کشت و رفت و الان هم مجسمه او را توی تاشکند ازبکستان می‌توانید برید ببینید.
ایشان هر جا میرفتند مسجد خودش را مثل امام زاده سیار با خودش می‌برد.(خادم دین)
تیمورلنگ پس اینکه  به شهر اصفهان کنترل پیدا کرد،  به دلیل آنکه عده‌ای از مردم اصفهان علیه مأموران وصول باج شورش کرده اند و انها کشته اند، دستور قتل‌عام مردم را صادر کرد.
شمار کشته‌شدگان دست کم ۷۰٬۰۰۰ نفر است. یک گواه عینی بیش از ۲۸ برج ساخته شده که هر کدام شامل ۱۵۰۰ سر بوده، شمارش کرده‌ است.

حدود ۴۰۰ سال بعد. حالا مردم اصفهان با زور شاه طهماصب دوباره شيعه شدند.

محمود افغان (۱۱۳۴ ه‍.ق / ۱۷۲۲ میلادی)
شاه حسین, این یک ملايى که شاه شده بود با تسبیح و استخاره و رمل و اسطرلاب داشت مملکت دارى ميکرد. حرمسرای وى پر از زنان گوناگون عقدی و غیرعقدی بود و بيش از ۱۰۰۰ همسر در حرمسرا از بلاد و اقوام مختلف کشور داشته. ملاى دربار وى هم علامه مجلسی با اون ۳۰۰۰ حدیث جور و واجورش بود.
به دستور اشرف افغان گردن او در زندان زده شد. بدن او در قم و سر او در همدان دفن شده است

محمود افغان اصفهان را محاصره کرد. محاصره به مدت ۷ ماه و نیم ادامه داشت و در این مدت مردم اصفهان با قحطی سخت و سنگینی روبه رو شدند. قحطی چنان شدید شد که مردم مجبور به خوردن گوشت حیوانات و  سگ و گربه و حتی چرم شدند. ناگزیر شهر را به مهاجمان افغانی تسلیم شد.
پس از سقوط شهر، کشتار رخ داد، و همه به شکلی وحشیانه به قتل رسیدند.
محمود افغان، ۳۰ هزار تن را بکشت و صد هزار تن نیز در شهر از قحطی تلف شدند.
شمار ساکنان اصفهان، که پیش از یورش افغانان بالغ بر یک میلیون نفر بودند، پس از سقوط شهر، به صد هزار نفر نمی رسید و این در حالی بود که در جنگ تنها ۳۰ هزار نفر کشته شده بوداند.
چندسال بعد در جنگی که بین قوای نادرشاه افشار و لشکریان اشرف افغان در منطقه زرقان در ۵ فرسنگی شیراز رخ داد، اشرف شکست خورد و به سوی افغانستان گریخت و در اواخر همین ماه در حال گریز در حوالی زردکوه بلوچستان بدست لشگر حاکم قندهار، کشته شد.

قحطی بین سال‌های ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۱ خورشیدی (۱۸۷۰ تا ۱۸۷۲ میلادی) تحت حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار بود.
میرزا ابراهیم خان تفرشی ملقب به بدایع‌نگار، ایران‌شناس آن زمان، ۲٫۵ میلیون مرگ را تخمین زده است.
محاسبه کاهش جمعیت تخمینی ایران از ۱۰ میلیون نفر در سال ۱۸۵۰ میلادی به ۶ میلیون نفر در سال ۱۸۷۳ میلادی را به این فاجعه نسبت می‌دهد

قحطی بین سال‌های ۱۳۲۲–۱۳۲۰ خورشیدی دوره‌ای از گرسنگی‌های شدید در ایران که در دوران اوايل حکومت پهلوی و در برهه‌ای رخ داد که ایران با وجود اعلام بی‌طرفی در جنگ جهانی دوم، توسط بریتانیا و شوروی اشغال شده بود.
سه تا چهار میلیون ایرانی يعنى یک چهارم جمعیت ايران در طول اشغال متفقین در جنگ جهانی دوم بر اثر گرسنگی و بیماری جان خود را از دست دادند.

الان مردم اصفهان دیگه ادا و اطوار شيعه را در مى اورند.

منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر:

سقوط اصفهان: به روایت کروسینسکی (شاهد عینی دوران صفویه).
تاریخ هجده ساله آذربایجان: احمد کسروی (برای درک اوضاع قاجار و پهلوی).
ایران در جنگ جهانی اول: محمدعلی جمال‌زاده.
قحطی بزرگ: پژوهش‌های دکتر محمدقلی مجد درباره تلفات جنگ‌های جهانی در ایران.